TarihtenEski

Yazan: Nurettin Değirmenci

Elk. Yük. Müh.

Aylak, rüzgarla sürüklenen yaprağa benzer.

Doğal yaşamda canlıların sınırlı sayıda etkinlikleri olur. Örneğin, bir kaplanı ele alalım.
—Kaplan, günde ortalama 18–20 saat uyur.
—Kaplan av peşinde koşar.
—Kaplan oyalanır.
—Yılın belli günlerinde türünü sürdürmek için cinsel ilişkide bulunur.
İnsana göre, kaplanın oyalanması, “Oyun ya da aylaklık” olabilir.
İnsan toplumları vahşi yaşamdan çıkmıştır ve her geçen gün ona uzaklaşıyor. +İnsan uyur.
+İnsan çalışır (Veya savaşır).
+İnsan sosyal etkinliklerde bulunur.
—İnsan oyalanır.

İnsan, önce amaç belirler sonra bilinçli ve denetimli davranış yapar. Uyuma, çalışma, savaş, sosyal etkinlikler belli amaçlara ulaşmak için yapılan denetimli davranışlardır.
İnsanın oyalanması ne demektir?
Amaç belirlemeden yapılan davranışlar, “Oyalanma” adını alır. Örneğin, Ali, “10 saat çalışır, 8 saat uyur, 1 saat televizyon izler, 1 saat okur, diğer sürede oyalanırım” der.
Ali’nin kamera ile yaşamını izledik:
8 saat uyuyor, 1 saat yatakta oyalanıyor. 8 + 1
8 saat iş yerinde çalışıyor, 2 saat yolda harcıyor. 8 + 2
1 saat yemek, 1 saat evde oyalanıyor. 1 + 1
1/2 saat kitap okuyor, ½ saat oyalanıyor. ½+ ½
1 saat yürüyor, 1 saat oyalanıyor. 1 + 1

Yolda geçen süreyi denetimli davranış sayarsak; Ali, bir günde ortalama 20.5 saat denetimli hareket yapıyor, 3.5 saat amaçsız davranıyor. Bu amaçsız davranışlara, “Aylaklık” adı verilir. Aylaklık, yaşamdan çalınan süredir. Çünkü: İnsan yaşamını doğadan ödünç alır. Ödünç alınan yaşam ölçülü ve denetimli harcanmalıdır. Denetimsiz davranışlar vahşi yaşama aittir. İnsan denetimiz davranışlarının süresini ve miktarını sınırladıkça vahşi yaşamdan uzaklaşır.

İşsiz olan Veli’nin günlük davranışlarını kamera ile izleyelim:
7 saat uyuyor, 3 saat yatakta kalıyor. 7 + 3
3 saat kahvede oyuna, 2 saat yolda harcıyor. 5
2 saat evde oyalanıyor 2
1 saat gazetelere bakıyor, 1 saat oyalanıyor. 1 + 1
1 saat yürüyor, 2 saat oyalanıyor. 1 + 2
1 saat yemekte harcıyor, 1 saat oyalanıyor. 1 + 1
Veli bir günde ortalama, uyku dâhil 10 saat denetimli, 14 saat aylak davranıyor.

S: Ali mi, Veli mi çevresindekileri daha fazla aylaklığa sürükleyebilir?

Öğrenci Cem’in günlük davranışlarını kamera ile izleyelim:
7 saat uyuyor, 1 saat yatakta kalıyor. 7 + 1
7 saat okula, 1 saat yolda harcıyor. 7 + 1
4 saat ders çalışıyor, 2 saat oyun oynuyor. 4 + 2
1 saat yemekte harcıyor, 1 saat oyalanıyor. 1 + 1
Cem bir günde ortalama, uyku ve oyun dâhil 22 saat denetimli, 2 saat aylak davranıyor.

Bir insanın, ailenin, kurumun, toplumun günlük, aylık, yıllık, on yıllık denetimli davranışlarının toplamı önemlidir. Toplumdaki denetimli davranışların aylak davranışlara oranı, toplumun bilgi, beceri ve araç-gereç birikimi ile orantılı olur. Toplumlar insanlardan oluşur.
1-Bireylerden oluşan açık toplumlarda, çoğunluk kendi bilgi, beceri, araç-gereç birikimi ile ilgilenir; denetimli davranışların toplamı artar, aylak davranışlar azalır. Yöneticiler bilgi, beceri birikimi için gerekli ortamları hazırlar. Toplum her geçen gün gelişir.
2-Kapalı toplumlarda, denetimli davranışların artması için genel çabalar olmaz. Aylak davranışlar denetimli davranışlardan fazladır. Toplum varlığını sürdürmeye çalışır. Kapalı toplumlarda, çoğunluk, işsizlikten, geri kalmışlıktan, tembellikten şikâyet eder; ama, çare dışarından beklenir.
Gerçekte, “Dış beklenti” tamamen yanlış değildir. Dış etki olmadan alışkanlıklar kırılamaz. Ancak, tamamen dış etkiler insan, aile, toplum için kurtuluş olamaz.
Dış etkiler iki türlüdür:
A-Yıkıcı dış etkiler; kapalı toplumları içe kapatır.
B-Yapıcı dış etkiler; kapalı toplumlarda denetimli davranışların artmasına katkıda bulunur.
Kapalı toplumlarda yöneticilerin çoğunluğu aylak olarak görev savar. Resmi görevliler, boş oturmaktan, zamanın durmasından şikâyet eder, sıkıntıdan çatlarlar. Kolay mı; akşama kadar odada otur, evrak imzala, şikâyetler yüzünden alttakileri azarla, üsttekilerden azar işit!

Verimsiz, ürün ortaya çıkarmayan davranışlara, “Aylak çalışmalar” adı verilir. Ürün ortaya çıkarmayan ama çalışır gözüken memurlar, “Aylak çalışanlar” adını alır. Bankamatik memurları, aylak çalışanlara iyi örnektir.
Aylak çalışmalar:
—İşyerlerinde çalışma düzenini bozar; işyerlerinin ve ortaya çıkan ürünlerin tahrip olmasına neden olur.
—İnsanların belleklerini tahrip eder ve ahlaksız yapar.
Bu nedenle, gelişmiş toplumlarda, “Aylak çalışmalar” hoş karşılanmaz. “Aylak çalışmalar” yerine; insanlara, “İşsizlik parası “ ödenir.

Yanlış ürünün ortaya çıkmasına neden olan etkinliklere ne ad verilir?
1-Yeterli bilgi birikimi olmadan ortaya çıkarılan ürünler kusurlu olur. Örnek olarak, plan, proje, program eksikliği veya kusurları sayılabilir.
2-Yeterli beceri birikimi olmadan ortaya çıkarılan ürünler kusurlu olur. Buna, “Deneyim eksikliği” adı verilir.
Aylak, bilgi, beceri ve araç-gereçleri kusurlu kullanır; bu nedenle, “Aylak çalışma” ile sürede ve üründe kusurlar ortaya çıkar.

“Aylak savaş” ve “Aylak savaşçı” olur mu?

Savaş ile çalışma toplumsal zıt etkinliklerdir. Aylak çalışma olan toplumlarda, “Aylak savaş, aylak savaşçı” olması kaçınılmazdır.

—Yağma, talan, ganimet elde etmek için savaşlar yapılır. Böylesi toplu kanlı etkinliklere, “Kutsal savaş” adı verilir. Bu tür savaşlarda kanlı, canlı savaşçılar olur. Örneğin, Iraklı yiğitler, yağma ve talan amacıyla Kuveyt’e aslanlar gibi canlı ve heyecanlı giriş yaptılar.
—Ülke, toplum ve insanları yağmadan korumak için savaşlar olur. Bu tür savaşlarda, aylaklar, “Aylak savaşçı” olarak görev yapar. Örneğin, Iraklı yiğitler, ABD ve İngiliz işgalcileri karşısında, “Aylak savaşçı” olarak hareket ettiler.

Amaç tayın etmeden yapılan davranışlar, çoğunlukla aylak davranışlar kümesine dâhil olur. Aylaklar kararsız, sıkıntılı olur ve kendilerine güvenmezler.

Öğrenci Cem’in okuldaki 7 saati ile 4 saat ders çalışması denetimli midir?
1-Amaç belirlemiş, doğadaki nesne, hareket ve hareket aralıklarından bir kesimi evrensel ölçülerle tanımaya çalışan öğrenci çoğunlukla denetimli çalışma yapar.
2-Sözcük ezberleyen öğrenci, verimsiz, aylak çalışma yapar.
Ürün ortaya çıkarmayan, tekrar edilen hareketler, sıkıcı olur.
Sözcük tekrarlayarak görev savma, “Aylak çalışma” kümesine dâhildir.

Bellekte bir oluşum için birden fazla amaç belirlenirse neler olur? Yalan ortaya çıkar.
Sözle davranışlar ya da beden organları arasında zıt davranışlar, “Yalan” adını alır. Yalancı davranışlar, insanları, aylak davranışlardan daha hızlı çürütür.